Pierwszą ogłoszoną prelegentką, którą będziemy miały zaszczyt gościć na Konferencji Szczur – niechciany gość czy mistrz przetrwania? będzie dr Gabriela Jarzębowska.
Dr Gabriela Jarzębowska zajmuje się krytycznymi studiami nad zwierzętami i humanistyką środowiskową. W swojej rozprawie doktorskiej badała kulturowe i ideologiczne uwarunkowania programów kontroli populacji szczurów. Obecnie analizuje przemiany w praktykach wobec zwierząt gospodarskich w PRL pod kątem ich umocowania w dyskursie postępu i modernizacji, a także zmieniających się zwyczajach konsumpcyjnych społeczeństwa. Gabriela została wyróżniona stypendium Fulbrighta na Uniwersytecie Wesleyan, pod opieką profesor Kari Weil oraz Nagrodą Ministra dla Wybitnych Młodych Naukowców. Była również dwukrotną beneficjentką grantu Narodowego Centrum Nauki (NCN) oraz uczestniczką sieci Seedbox na Uniwersytecie Linköping pod kierunkiem profesor Cecilii Åsberg. Pełniła także funkcję badaczki wizytującej na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz, asystując profesor Annie Tsing w jej kursie The Antropocene. Swoje badania prezentowała na licznych wykładach gościnnych w prestiżowych instytucjach, takich jak Uniwersytet Stanforda, Uniwersytet Wesleyan i Rachel Carson Center, a także na wielu konferencjach międzynarodowych. Jej książka Czystka Gatunkowa. Tępienie szczurów jako praktyka kulturowa w Polsce powojennej została opublikowana w serii Nowa Humanistyka przez Wydawnictwo IBL PAN w 2021 roku, a po angielsku (jako Species Cleansing. The Cultural Practice of Rat Control) przez Vandenhoeck & Ruprecht Verlag, imprint BRILL Deutschland, w 2024 roku.
Od szkodnika do sąsiada: relacje międzygatunkowe w warunkach współzamieszkiwania
W czasie Konferencji dr Jarzębowska wystąpi z prezentacją Od szkodnika do sąsiada: relacje międzygatunkowe w warunkach współzamieszkiwania.
Wystąpienie analizuje kulturowe i polityczne sposoby konstruowania szczura jako „szkodnika” w polskiej przestrzeni miejskiej oraz możliwości przesunięcia tego paradygmatu ku rozumieniu szczura jako współ-obecnego mieszkańca miasta. W oparciu o analizę dyskursów sanitarnych, praktyk deratyzacyjnych i wyobrażeń społecznych pokazuję, że negatywny obraz szczura opiera się na utrwalonej triadzie emocjonalnej — wstrętu, lęku i wstydu — która organizuje zarówno percepcję zwierzęcia, jak i sposoby działania wobec niego. Szczur funkcjonuje tu jako „żywy odpad”, symbol chaosu i braku kontroli, a logika czystki gatunkowej naturalizuje jego eksterminację jako usługę techniczną, pozbawioną wymiaru moralnego. Argumentuję, że takie ujęcie uniemożliwia skuteczne i etyczne zarządzanie populacjami szczurów, wzmacnia konflikty międzygatunkowe i podtrzymuje tabu ich publicznej widzialności. Proponuję alternatywne podejście oparte na zarządzaniu współzamieszkiwaniem: uznaniu szczura za element ekosystemu miejskiego, ograniczeniu działań eksterminacyjnych na rzecz prewencji infrastrukturalnej oraz rozwijaniu narracji empatii i edukacji środowiskowej. Celem wystąpienia jest otwarcie przestrzeni dla polityki koegzystencji, zamiast kontynuowania logiki wymazywania.
Konferencja Szczur. Niechciany gość czy mistrz przetrwania? obędzie się 13 grudnia 2025 r. (sobota) w godzinach 12:00-16:00.
Miejsce: Centrum Kultury Dworek Białoprądnicki, ul. Papiernicza 2, 31-221 Kraków.
Na wydarzenie obowiązują zapisy: