Dokładnie sześć dni przed wczorajszą tragedią staliśmy i stałyśmy na krakowskim Rynku, by uczcić pamięć istot różnych gatunków, które zginęły z rąk ludzi. Zapalaliśmy znicze, wspominałyśmy tych i te, których śmierć zazwyczaj pozostaje niezauważona. Tych, po których nie ogłasza się żałoby.
Staliśmy na Rynku w zasięgu kuli.
Sześć dni później zginęło tam sześć osób. Ludzi, którzy mieli swoje plany, bliskich, codzienne sprawy. Którzy zapewne nie przypuszczali, że tego dnia ich życie się skończy. Daniel Naborowski pisał przed wiekami:
Krótka rozprawa: jutro – coś dziś jest, nie będziesz,
A żeś był, nieboszczyka imienia nabędziesz
Kruchość życia to coś, o czym wiemy, ale czego na co dzień nie dopuszczamy do świadomości. Dopiero tragedia, zwłaszcza tak bliska, brutalnie przypomina nam, jak niewiele dzieli życie od śmierci. Jak wiele zależy od przypadku, miejsca, chwili.
Powraca też wiersz Jerzego Łukasza Kaczmarka:
Pełen życia – wiersz
o śmierci. Ciemne
nisze rozkładu.
Dojrzewająca forma.
Nieskończoność
podpatrywana
w zaułku świata.
Słowo na końcu języka.
Wczorajsza tragedia wstrząsnęła Krakowem. I trudno, żeby było inaczej. Ale gdzieś na obrzeżach tej refleksji pozostają również inne śmierci. Te codzienne, przewidywalne, wpisane w porządek świata. Śmierci, które nie trafiają na pierwsze strony gazet, nie przerywają programów telewizyjnych, nie stają się powodem żałoby.
Przemoc ma różne oblicza. Nie zawsze przychodzi nagle, z hukiem wystrzałów. Bywa też cicha, zorganizowana, usankcjonowana prawem i obyczajem. Tak powszechna, że przestajemy nazywać ją przemocą. To, co w jednym przypadku budzi przerażenie i sprzeciw, w innym uchodzi za zwyczajny element codzienności. Różne są okoliczności, różne są nasze reakcje, ale życie każdej z tych istot było dla niej samej wszystkim, co miała.
Nie chodzi o porównywanie tragedii ani odbieranie znaczenia tej, która wydarzyła się wczoraj. Przeciwnie. Chodzi o dostrzeżenie, jak wielką wartość ma życie i jak łatwo można je odebrać.
Bo każda śmierć jest tragedią. Naprawdę każda. Niektóre jednak mają moc wstrząśnięcia społeczeństwem, zmiany prawa, zakwestionowania tego, co dotąd uważaliśmy za oczywiste. Inne pozostają przezroczyste.
Być może wspólnota śmierci powinna nas przede wszystkim uczyć szacunku do wspólnoty życia.
