18 października 2026 r. odbyła się Szczurza Konferencja, tym razem zatytułowana
„Trudne sąsiedztwo. Szczury i ludzie w mieście”.
Po sukcesie ubiegłorocznej Konferencji zaczęliśmy myśleć o organizacji kolejnej edycji. Chcieliśmy, po raz kolejny, przyjrzeć się szczurzo-ludzkim relacjom z perspektywy osób, które nie są przesiąknięte stereotypami powielanymi od wielu lat przez media, polityków różnych szczebli czy firmy eksterminujące szczury. Chcieliśmy o szczurach porozmawiać jak o istotach żyjących, zdolnych do odczuwania cierpienia, którym człowiek jest winien poszanowanie, ochronę i opiekę (tak, to część pierwszego artykułu Ustawy o ochronie zwierząt).
Po zakończeniu ubiegłorocznej Konferencji zaczęliśmy przygotowania do następnej edycji: zabookowanie miejsca, skontaktowanie się z osobami eksperckimi (a uprzednio zastanowienie się, kogo chcielibyśmy na wydarzeniu usłyszeć), ogarnięcie dojazdów, noclegów, cateringu, foto- i wideo-dokumentacji etc. No ale to szczegóły, które mimo iż mają niebagatelny wpływ na efekt końcowy, niewiele osób interesują. Czyż nie?
Warto wspomnieć, jeszcze zanim przejdziemy do dalszego ciągu, że w tym roku Szczurza Konferencja została zorganizowana przez nas w partnerstwie z Centrum Kultury Dworek Białoprądnicki.
II wojna światowa a Szczurza Konferencja
Tak, dobrze czytacie. II wojna światowa miał bezpośredni wpływ na to, jak tegoroczna Szczurza Konferencja wyglądała. Większość osób, które miały wystąpić na Konferencji jechała z Warszawy, pociągiem jadącym z Gdyni przez Gdańsk. Sęk w tym, że 18 października w godzinach porannych w pobliżu stacji Gdańsk Wrzeszcz, gdzie prowadzono prace modernizacyjne, odkryto niewybuch z okresu II wojny światowej. Część połączeń została odwołana, część była opóźniona. Pociąg, którym miały jechać osoby eksperckie na naszą Konferencję znalazł się w drugiej grupie. Opóźnienie sięgnęło 80 minut, aczkolwiek aż do ostatniej chwili istniało ryzyko, że całość się „posypie”. Wiecie, jak to bywa z PKP.
Na szczęście dzięki małym zmianom w harmonogramie wszystko przebiegło bez większych zakłóceń!
Rozpoczęcie Konferencji
Konferencję rozpoczął członek zarządu naszej Fundacji Michał Dobrzyński następującymi słowami (dodał do tego jedno zdanie, które usłyszycie w nagraniu wideo):
Dzień dobry, witam wszystkich bardzo serdecznie na Szczurzej Konferencji 2026, organizowanej przez Fundację „W Imię Zwierząt” w partnerstwie z Centrum Kultury Dworek Białoprądnicki.
Bohaterem naszego dzisiejszego spotkania jest zwierzę, które zajmuje szczególne miejsce w ludzkiej wyobraźni. Niestety, nie jest to miejsce godne pozazdroszczenia.
Szczur to parias wśród zwierząt. Zwierzę znienawidzone, pogardzane, zohydzone na niemal wszystkie możliwe sposoby. Od wieków przedstawiane jako symbol brudu, chorób, zepsucia i wszystkiego, co najgorsze. Samo słowo „szczur” funkcjonuje przecież w naszym języku jako obelga.
Co więcej, szczur jest jednym z tych zwierząt, wobec których przemoc została tak dalece znormalizowana, że właściwie przestaliśmy ją dostrzegać. Trucie, zastawianie pułapek, stosowanie lepów – wszystko to traktujemy jako coś oczywistego, niewymagającego większej refleksji.
I właśnie dlatego postanowiliśmy zorganizować konferencję, już drugą, poświęconą szczurom. Jeśli chcemy poważnie rozmawiać o prawnej ochronie zwierząt czy wręcz o prawach zwierząt, nie możemy ograniczać naszej troski wyłącznie do tych gatunków, które lubimy, podziwiamy albo uznajemy za pożyteczne.
Chcemy dzisiaj przyjrzeć się szczurom z różnych perspektyw. Porozmawiamy o ich miejscu w miastach, zdrowiu, obecności w sztuce, o tym, jak traktuje je prawo, a także o odpowiedzialnej opiece nad nimi. Towarzyszyć nam będzie również miniwystawa RAT/ART, która pokazuje, że szczur może być nie tylko przedmiotem uprzedzeń, ale także inspiracją dla twórczości artystycznej.
Mamy nadzieję, że dzisiejsze spotkanie będzie okazją nie tylko do zdobycia wiedzy, lecz także do zakwestionowania naszych przyzwyczajeń i sposobu myślenia o zwierzętach.
Bo być może stosunek do tych najbardziej pogardzanych zwierząt mówi o naszej etyce znacznie więcej niż stosunek do tych, które kochamy czy które szanujemy.
Na koniec chciałbym bardzo serdecznie podziękować wszystkim osobom, które przyjęły nasze zaproszenie, naszym prelegentkom i prelegentowi, osobom zaangażowanym w przygotowanie konferencji oraz Centrum Kultury Dworek Białoprądnicki.
Dziękuję również wszystkim Państwu za obecność. Bardzo się cieszę, że postanowiliście poświęcić dzisiejsze popołudnie właśnie szczurom.
Życzę wszystkim inspirującej konferencji!
Następnie kilka słów do zebranych osób powiedziała Paulina Ornatowska z Centrum Kultury Dworek Białoprądnicki.
Lek. wet. Karolina Ptak o szczurzym zdrowiu
Na początek zebrane osoby miały okazję posłuchać lekarki weterynarii Karoliny Ptak – założycielki Specjalistycznej Przychodni dla Zwierząt Egzotycznych VETIKA oraz fundatorki i prezeski Fundacji Akcja dla Dzikich Zwierząt.
Karolina Ptak w prezentacji „Szczurze zdrowie” przybliżyła temat zdrowia szczurów i pomocy, jakiej mogą potrzebować jako pacjenci gabinetów weterynaryjnych. Punktem wyjścia było spojrzenie na szczura przez różne przypisywane mu role: „szkodnika”, pupila i pacjenta. Karolina omówiła najczęstsze choroby zakaźne tych zwierząt, szczególnie schorzenia układu oddechowego. Opowiedziała o ich objawach, diagnostyce oraz wpływie wieku i stresu na przebieg choroby. Przedstawiła również wybrane zoonozy, wyjaśniając drogi zakażenia i podkreślając znaczenie higieny w kontaktach ze zwierzętami oraz podczas sprzątania ich otoczenia.
Dużą część wystąpienia poświęciła zatruciom substancjami stosowanymi do zabijania gryzoni. Wyjaśniła, jak działają poszczególne rodzaje trutek i jakie spustoszenie powodują w organizmie. Mówiła o zaburzeniach krzepnięcia prowadzących do rozległych krwawień wewnętrznych, o uszkodzeniach układu nerwowego, obrzęku mózgu oraz niewydolności serca i nerek. Pokazała tym samym, że za pozornie prostym określeniem „trutka na szczury” kryją się procesy prowadzące do ciężkiego cierpienia i śmierci, która może nastąpić dopiero po wielu dniach.
Karolina zwróciła też uwagę na zatrucia innych zwierząt – zarówno wskutek bezpośredniego zjedzenia preparatu, jak i zjedzenia zatrutego gryzonia. Opowiedziała o możliwościach ratowania szczurów po zatruciu, w tym o leczeniu wspomagającym i stosowaniu witaminy K1 w przypadku środków przeciwkrzepliwych. Podkreśliła również ograniczenia terapii: na niektóre substancje nie ma swoistej odtrutki, a pomoc polega na podtrzymywaniu funkcji organizmu i łagodzeniu objawów. Było to wystąpienie, które pozwoliło spojrzeć na skutki stosowania trutek z perspektywy konkretnego, cierpiącego zwierzęcia.
Oczywiście wszystkie wystąpienia zostały nagrane i podobnie jak te ubiegłoroczne zostaną udostępnione na naszym YouTube – warto zasubskrybować nasz kanał, żeby nie przegapić nagrań, polecamy także zaobserwować nas na Instagramie i Facebooku.
Dr inż. Robert Skrzypczyński o miastach wielogatunkowych
Dr inż. Robert Skrzypczyński w prezentacji „Szczury w miastach: aktualny stan wiedzy i wnioski dla praktyki tworzenia miast wielogatunkowych” opowiedział o tym, jak kształtować miejską przestrzeń, uwzględniając potrzeby ludzi i innych zwierząt. Podkreślił, że szczury również są mieszkańcami miast (świetnym określeniem jest słowo zwierzkańcy zaproponowane przy okazji wystawy „Miasto zwierząt” przez bodajże Joannę Gellner), a napięcia związane z ich obecnością wymagają rozpoznania konkretnych problemów i ich przyczyn. Czym innym jest bowiem obecność szczura w mieszkaniu, przy śmietniku czy na terenie zieleni – każda z tych sytuacji wymaga odpowiednio dobranych działań.
Robert przedstawił wyniki badań dotyczących przemieszczania się szczurów, dostępu do pokarmu i schronienia oraz postaw ludzi wobec tych zwierząt. Zwrócił uwagę, że niechęć do szczurów nie musi oznaczać odrzucenia możliwości współistnienia. Przywołał przykład ogrodów działkowych w Helsinkach, gdzie zabezpieczenie kompostowników i domków pozwoliło ograniczyć konflikt mimo dalszej obecności zwierząt. Omówił także badania podważające założenie, że zabijanie szczurów zapewnia trwałe rozwiązanie problemu. Wskazał na odbudowywanie się populacji po akcjach deratyzacyjnych, cierpienie powodowane przez trutki i pułapki lepowe oraz zagrożenia dla innych gatunków.
Ważną częścią wystąpienia były praktyczne alternatywy, przede wszystkim odpowiednie zabezpieczanie odpadów. Na przykładzie Nowego Jorku pokazał, jak zastępowanie worków na śmieci zamykanymi pojemnikami może ograniczać dostęp szczurów do pożywienia i zmniejszać liczbę zgłoszeń dotyczących ich obecności. Postulował tworzenie kompleksowych miejskich programów zapobiegania konfliktom, opracowanie standardów pojemników na odpady, zakaz pułapek lepowych i ograniczenie stosowania trucizn do rzeczywiście wyjątkowych sytuacji. Podkreślił, że podstawą zmiany postępowania wobec szczurów są nie tylko empatia i dobra wola, lecz także wiedza naukowa, prawo i skuteczność podejmowanych działań.
Eda Kranc o szczurze w komiksie zaangażowanym
Edyta Kranc w prezentacji „Szczur w komiksie zaangażowanym” opowiedziała o tym, jak komiks może podważać krzywdzące wyobrażenia o szczurach i skłaniać do refleksji nad naszym stosunkiem do innych istot. Punktem wyjścia były stereotypowe skojarzenia: brud, choroby, zagrożenie czy zdrada. Eda pokazała, jak w opowieściach komiksowych szczur zyskuje zupełnie inne znaczenia – staje się wrażliwym towarzyszem, przewodnikiem, indywidualistą czy outsiderem, którego pozycja na marginesie pozwala dostrzegać fałsz i niesprawiedliwość otaczającego świata.
Na przykładzie „Pasożytów” mówiła o szczurze jako towarzyszu, a zarazem alter ego lub sumieniu głównego bohatera, pomagającym mu odkryć wartość pomocy wzajemnej i solidarności istot marginalizowanych. Omawiając „Zebranie obowiązkowe”, zwróciła uwagę na radykalną empatię: dostrzeżenie podmiotowości zwierzęcia powszechnie pogardzanego i uznawanego za zbędne. Uratowanie szczura odczytała jako gest sprzeciwu wobec hierarchii dzielących istoty na lepsze i gorsze, użyteczne i „szkodliwe”. Przyjrzała się również metaforze „wyścigu szczurów”, wskazując, że rzeczywisty szczur funkcjonuje poza stworzonym przez ludzi wyścigiem, a korzystając z naszych odpadków, może symbolizować alternatywę wobec nadprodukcji i niepohamowanej konsumpcji.
W opowieści „Koralik i Adela”, opartej na autentycznej historii, Eda pokazała możliwość budowania wspólnoty ponad granicami gatunków. Uratowany szczur staje się pełnoprawnym członkiem queerowej rodziny, a jego potrzeby są rozpoznawane i uwzględniane. Zmiana codziennych przyzwyczajeń i szukanie sposobów porozumienia z nim wzbogacają życie całej wspólnoty. Przez te przykłady Eda pokazała, że empatia wobec szczura może być także zakwestionowaniem przemocy, dominacji i oceniania innych istot według ich przydatności dla człowieka.
Empatyzowanie ze szczurem to podważanie przemocowego systemu hierarchii i władzy, na którym opiera się nasz świat.
Dr Karolina Kuszlewicz o tym, czy prawo stoi po stronie szczurów
Adwokatka dr Karolina Kuszlewicz w wystąpieniu „Czy prawo opowiada się po stronie szczurów czy przeciw nim?” przyjrzała się sprzecznościom w prawnym traktowaniu tych zwierząt. Z jednej strony szczur jest uznawany za istotę zdolną do cierpienia, której należą się poszanowanie, ochrona i humanitarne traktowanie. Z drugiej – bywa sprowadzany do roli zwierzęcia laboratoryjnego, potencjalnego nosiciela chorób lub obiektu deratyzacji. Karolina postawiła pytanie, na ile deklarowana ochrona rzeczywiście obejmuje szczury i czy ich życie traktujemy jako wartość niezależną od ludzkich interesów.
Ważną część prezentacji poświęciła krytycznej analizie przepisów przywoływanych jako podstawa zabijania szczurów. Przekonywała, że obowiązek deratyzacji nie oznacza automatycznego przyzwolenia na rutynowe wykładanie trucizn. W przedstawionej przez nią interpretacji punktem wyjścia pozostaje ustawowy zakaz zabijania zwierząt, a wyjątki wymagają ścisłego uzasadnienia. Podkreśliła znaczenie wykazania poważnego zagrożenia sanitarnego i niezbędności podejmowanych działań oraz obowiązek ograniczania cierpienia. Zwróciła również uwagę na wpływ kultury prawnej i uprzedzeń: nawet jednoznaczne uznanie zdolności szczura do odczuwania nie zawsze prowadzi do przyznania mu realnej ochrony.
Karolina przedstawiła także zagraniczne rozwiązania ograniczające stosowanie pułapek lepowych i trucizn, m.in. w Anglii, Walii, Nowej Zelandii i Kalifornii. Pokazała, że prawo może wymuszać zmianę praktyk ze względu na cierpienie gryzoni, zagrożenia dla innych zwierząt oraz dostępność alternatyw. W odniesieniu do Polski wskazała możliwe kierunki działania: zmiany legislacyjne, strategiczną sprawę sądową dotyczącą znęcania się nad szczurami oraz interwencje w sprawie konkretnych produktów. Jej wystąpienie było wezwaniem do konsekwentnego stosowania zasad ochrony zwierząt także wobec istot najbardziej wykluczanych i pozbawianych naszego współczucia.
Joanna Borowska o odpowiedzialnej adopcji szczurów
Joanna Borowska z Fundacji Lab Rescue w prezentacji „Odpowiedzialny opiekun szczurów – czyli jak przygotować się do pierwszej adopcji” opowiedziała o tym, co warto przemyśleć przed przyjęciem szczurów do domu. Zachęcała do uczciwej oceny własnych możliwości: zgody domowników, ewentualnych alergii, planowanych zmian życiowych oraz czasu i środków potrzebnych do opieki. Zwróciła też uwagę na kwestię adopcji zwierząt „dla dziecka” i odpowiedzialności, która wiąże się z taką decyzją. Przypomniała, że szczury są inteligentne, ciekawskie i towarzyskie, a ich potrzeby wymagają codziennego zaangażowania.
Joanna podkreśliła, że podstawą dobrostanu szczurów jest życie w stadzie – kontakt z człowiekiem nie zastąpi im towarzystwa innych szczurów. Wyjaśniła, jak zaplanować skład grupy i zapobiegać niekontrolowanemu rozmnażaniu. Dużą część wystąpienia poświęciła przygotowaniu szczurzego domu: wyborowi odpowiedniej klatki, jej bezpiecznemu wyposażeniu i ustawieniu oraz zapewnieniu kryjówek, miejsc odpoczynku i możliwości aktywności. Omówiła również zasady żywienia i organizowania wybiegów, podczas których szczury mogą eksplorować otoczenie, bawić się i budować relację z opiekunem. Wskazała przy tym na konieczność zabezpieczenia kabli, roślin i miejsc grożących upadkiem oraz uniemożliwienia dostępu innym zwierzętom.
Ważnym wątkiem była także gotowość do opieki nad chorym szczurem. Joanna mówiła o potrzebie wcześniejszego znalezienia lekarza przyjmującego te zwierzęta, profilaktyce oraz kosztach leczenia, które mogą być znaczne. Przypomniała, że choroba podopiecznego wymaga nieraz dużego nakładu czasu i bywa obciążająca fizycznie oraz emocjonalnie. Zachęcała również do zaplanowania opieki na czas wyjazdów. Jej wystąpienie pokazało adopcję jako świadome zobowiązanie do zapewnienia zwierzętom bezpieczeństwa, towarzystwa i pomocy przez całe ich życie, a zakończyło się apelem: „Nie kupuj – adoptuj”.
RAT/ART – wydarzenie towarzyszące Szczurzej Konferencji
Szczurzej Konferencji towarzyszyła mini wystawa sztuki RAT/ART. Wszystkie prace łączył Szczur.
Wśród osób, które zgodziły się przekazać swoje prace znalazły się: Zuzanna Ciszewska, Natalia Didyk, Paulina Idryan, Michalina W. Klasik, Alicja Kołaczek, Zuza Kokosza, Justyna Konopka, Eda Kranc, Nasta Martyn, Karolina Mochniej, Aleksy Szeląg, Elwira Sztetner oraz Gosia Ziomal.
Część prac udostępniła nam inicjatywa Ratujmy Twórczość – przedsięwzięcie społeczne i artystyczne promująca młode osoby twórcze, rękodzieło oraz tradycyjne formy sztuki, stanowiące przeciwwagę dla masowo generowanych przez sztuczną inteligencję grafik. Zaobserwujcie ich w socialach, bo robią naprawdę świetną i niezwykle potrzebną robotę.
Niektóre prace można było zakupić, zysk ze sprzedaży przeznaczyliśmy na domy tymczasowe dla szczurów. 900 zł podzieliliśmy po równo na Lab Rescue oraz Rypsikowy Zakątek.
Na Szczurzej Konferencji była także Maryia Karneyenka ze swoim photobookiem „Rattus Sapiens” – można było zakupić zarówno książki, jak i limitowane printy.
Szczurzej Konferencji, po raz kolejny, rzecz jasna w centralnym miejscu, towarzyszyła wizytówka „Szczur wędrowny – osoba czująca” przygotowana przez Michalinę W. Klasik.
Przy wejściu do sali głównej zebrane osoby mijały szczurzą flagę autorstwa Michaliny oraz transparent „Szanuj Szczury” przygotowany przez Elwirę Sztetner specjalnie na tę konferencję (zapewne zobaczycie go jeszcze na jakimś proteście lub Marszu Wyzwolenia Zwierząt).
Warto dodać, że dzięki mini wystawie RAT/ART i sieciowaniu różnych osób prawdopodobnie dojdzie do dwóch ciekawych współprac, ale o tym więcej w swoim czasie.
3xW czyli Wielka Wegańska Wyżerka
Jeśli ktoś chociaż raz był na organizowanych przez nas większych wydarzeniach ten wie, że zawsze znajdzie się coś pysznego do zjedzenia. Na tegorocznej Konferencji o catering zadbała DAMKA. Co było w menu? Poniżej pełna lista: mini croissanty z malinami, mini cynamonki z lukrem serowym, trzy rodzaje mini kanapek, mini danishe na słono, spring rollsy z tofu, łódeczki z hummmusem i warzywami, mini muffinki cytrynowo-makowe z lukrem cytrynowym, mini muffinki dyniowe z kremem ciasteczkowym, mini pain au chocolat. Do tego herbata i kawa plus mleko owsiane Oatly. Wszystko oczywiście wegańskie i z naprawdę świetnej jakości produktów.
Podziękowania
Na zdjęciu nasz fundacyjny skład!
Na koniec podziękowania, mamy nadzieję, że nikogo nie pominęliśmy.
Dziękujemy Dworkowi Białoprądnickiemu za wspaniałą współpracę – podziękowania kierujemy zwłaszcza do dyrektor Dworku pani Renaty Głowackiej oraz do Pauliny Ornatowskiej, która była z nami do samiutkiego końca.
Dziękujemy Jarkowi Wieczorkowi i Oliwii Piotrowskiej-Wieczorek za nieustanne wsparcie (także graficzne) oraz nagranie całej Konferencji. Gdyby w polskim aktywizmie na rzecz zwierząt było więcej takich osób, jak Wy to pozytywne zmiany dla zwierząt następowałyby szybciej.
Dziękujemy wszystkim osobom, które udostępniły swoje prace na RAT/ART – podziękowania dla Alicji Kołaczek, dzięki której dowiedzieliśmy się o inicjatywie Ratujmy Twórczość.
Dziękujemy inicjatywie Ratujmy Twórczość (przede wszystkim Natalii) za kontakt z osobami artystycznymi, które wzięły udział w Waszym konkursie – Zuzanna, Paulina, Zuza, Justyna, Nasta, Gosia.
Dziękujemy Karolinie, Edycie, Michalinie, Aleksemu, Elwirze i Maryii.
Dziękujemy Stanowi Baranskiemu za fotorelację. Klasa, jak zawsze!
Dziękujemy Jadwidze z DAMKI za przepyszny catering. Ludzie! Wspierajcie takie miejscówki, bo polskie gastro nie ma łatwo, a wegańskie gastro tym bardziej!
No i oczywiście dziękujemy każdej osobie, która uczestniczyła w Szczurzej Konferencji, kupiła pracę wspierając domy tymczasowe dla szczurów, puściła w świat informację o tym wydarzeniu czy działa na rzecz szczurów.
Kolektywowi Dziennikarstwa Artystycznego dziękujemy za relacje (tutaj pierwsza, a tutaj druga).
Więcej zdjęć znajdziecie na naszym FLICKRZE.
Możesz wesprzeć organizację podobnych wydarzeń!
Byłeś/byłaś na Konferencji? Podobało Ci się? Uważasz, że takie wydarzenia są potrzebne?
Dzięki Twojemu wsparciu finansowemu może być ich więcej! Możesz przesłać nam darowiznę na cele statutowe (TUTAJ szczegóły), zostać Patronem lub Matronką na Patronite lub skorzystać z serwisu Suppi.
Możesz także współpracować z nami jako wolontariusz/ka.