Przed kilkoma miesiącami na oficjalnych stronach Krakowa pojawiła się informacja na temat pilotażowego programu antykoncepcji dla gołębi, która odbiła się szeroko w mediach, także ogólnopolskich (informację podały m.in. TVN 24, Wprost, Spider’s Web, Zielona Interia i TVP3 Kraków).

Poniżej cytujemy w całości tekst „Miasto planuje testowanie antykoncepcji dla gołębi” opublikowany na stronie krakow.pl:

Kraków rozpocznie pilotażowy program kontroli populacji gołębi, wykorzystujący antykoncepcję w ziarnie kukurydzy. Celem jest poprawa dobrostanu ptaków oraz utrzymanie równowagi w przestrzeni miejskiej.

Miasto planuje wprowadzenie innowacyjnych działań we współpracy z Fundacja Dzikusy Salamandry, instytucjami naukowymi oraz środowiskiem badawczym. Program będzie realizowany w wybranych punktach miasta, w których występują największe skupiska gołębi.

Metoda opiera się na podawaniu ptakom specjalnego środka antykoncepcyjnego w ziarnie kukurydzy, które będzie dystrybuowane w przeznaczonych do tego  karmnikach, zapewniających kontrolowaną porcję pokarmu każdego dnia. Rozwiązanie jest bezpieczne dla ludzi i innych zwierząt, a jego celem jest poprawa kondycji ptaków oraz ograniczenie problemów związanych z nadmierną liczebnością populacji, takich jak rozprzestrzenianie się chorób czy trudności w dostępie do pożywienia.

Podobne programy sprawdziły się w innych miastach europejskich.

W komunikatach krakowskiego Urzędu oraz w doniesieniach medialnych zabrakło jednak konkretów (czyli m.in. o nazwę substancji, która miałaby zostać zastosowana, ewentualna lekoporność oraz czy pilotaż oparto na badaniach naukowych). Postanowiliśmy o nie zapytać w trybie dostępu do informacji publicznej.

Odpowiedź Urzędu Miasta na nasz wniosek

Z upoważnienia Prezydenta Miasta odpowiedziała nam Dyrektor Wydziału Środowiska, Klimatu i Powietrza Małgorzata Mrugała:

W odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej dotyczący możliwości ograniczenia liczebności populacji gołębi miejskich poprzez zastosowanie antykoncepcji farmakologicznej, informuję, że wskazane w piśmie zagadnienia odnoszą się do informacji o środowisku i jego ochronie w rozumieniu art. 9 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko ( Dz. U. z 2024 r. poz. 1112 z późn. zm.) i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w ww. ustawie. W związku z powyższym przekazuję poniższe informacje.

Jak napisano w odpowiedzi:

Zastosowanie antykoncepcji dla gołębi opiera się na wynikach badań naukowych dotyczących działania nikarbazyny – substancji stosowanej pierwotnie jako lek przeciwpasożytniczy u drobiu. W trakcie badań stwierdzono, że wpływa ona na funkcje rozrodcze ptaków, w szczególności powodując spadek nieśności oraz zmniejszenie wylęgowości jaj. (…) W odniesieniu do możliwości wytworzenia lekooporności kokcydii na wskazany preparat informuję, że w chwili obecnej Urząd nie posiada danych dotyczących występowania lekooporności na ten środek.

Badania naukowe

Jak można przeczytać w piśmie, w analizie uwzględniono poniższe publikacje:

1. Avery, M. L., Keacher, K. L., & Tillman, E. A. (2008). Nicarbazin bait reduces reproduction by pigeons (Columba livia). Wildlife Research, 35(1), 80–85.
2. Chelazzi, G., Lebbroni, M., & Scoccianti, G. (2000). Monitoring of the population of Columba livia forma domestica in the municipality of Florence (February 1999–February 2000). Ecology Laboratory, Department of Animal Biology and Genetics, University of Florence.
3. City of Brussels. (n.d.). Contraception of pigeons.
4. Cuckler, A. C., Ott, W. H., & Fogg, D. E. (1957). Factors in the evaluation of coccidiostats in poultry. Cornell Veterinarian, 47, 400–412.
5. EFSA Panel on Additives and Products or Substances used in Animal Feed (FEEDAP). (2021). Safety for the environment of a feed additive consisting of nicarbazin (Coxar®) for use in turkeys for fattening (Huvepharma N.V.). EFSA Journal, 19(7), Article e06715.
6. Environmental Protection Agency. (n.d.). Environmental assessment of nicarbazin.
7. Ferri, M., Ferraresi, M., Gelati, A., Zannetti, G., Ubaldi, A., Contiero, B., & Bursi, E. (2009). Use of nicarbazine in the control of urban pigeon colonies in Italy in 1990–2007. Annali della Facoltà di Medicina Veterinaria di Parma, 29, 91–102.
8. Giunchi, D., Baldaccini, N. E., Sbragia, G., & Soldatini, C. (2007). On the use of pharmacological sterilisation to control feral pigeon populations. Wildlife Research, 34(4), 306–318.
9. González-Crespo, C. (2024). Evaluation of 8 years of fertility control (nicarbazin) to manage urban pigeon populations. Wildlife Research, 51.

Miejsca podawania preparatu

Miejsca podawania preparatu zostaną wybrane na podstawie kilku źródeł informacji, które pozwolą na identyfikację obszarów o największej koncentracji gołębi oraz miejsc, w których ich obecność powoduje najwięcej problemów. W szczególności uwzględnione zostaną wyniki inwentaryzacji populacji gołębi prowadzonej przez Fundację Chatka Gołębia, skargi mieszkańców dotyczące nadmiernej liczebności gołębi, dane Straży Miejskiej, informacje przekazywane przez Fundację Dzikusy, Fundację Salamandra oraz Całodobowe Pogotowie dla Dzikich Zwierząt, a także
monitoring terenowy prowadzony w wybranych lokalizacjach. Na podstawie analizy powyższych danych zostaną wytypowane punkty, w których występują stabilne skupiska gołębi i gdzie możliwe będzie prowadzenie kontrolowanego podawania preparatu.

Z dostępnych ocen ryzyka wynika, że ryzyko oddziaływania preparatu na inne gatunki
ptaków, ssaki oraz ludzi jest niskie, o ile środek stosowany jest zgodnie z zaleceniami. Preparat nie wykazuje tendencji do odkładania się w tkankach ptaków, w związku z czym nie stanowi istotnego zagrożenia dla innych zwierząt, w tym drapieżników.

Obecnie opracowywany jest również harmonogram planowanych działań oraz związane z nimi koszty.

Kto wpadł na pomysł antykoncepcji dla gołębi?

W związku z tym, że w 2023 r. do krakowskiego Budżetu Obywatelskiego osoby działające na rzecz krakowskich gołębi zgłosiły projekt „Antykoncepcja gołębi – stwórzmy lepsze miasto do życia„, który został odrzucony (uzasadnienie poniżej) zapytaliśmy także o to, czy to oryginalny pomysł krakowskiego magistratu.

(…) krakowska populacja gołębi to populacja stabilna, wyznaczona przez naturalną pojemność środowiska i stanowiąca element ekosystemu miejskiego, jak również krajobrazu miasta, w którym funkcjonuje od setek lat. W związku z powyższym Urząd Miasta Krakowa nie planuje działań mających na celu ingerencję w populację tego gatunku. Działania takie, niewskazane w stosunku do samych gołębi, mogłyby dodatkowo skutkować innymi, niepożądanymi, a nawet niebezpiecznymi zaburzeniami ekosystemu miasta, jak ma to miejsce w bardzo wielu przypadkach nieprzemyślanej ingerencji ludzkiej w świat przyrody. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż gołębie miejskie mają mimo licznych przeciwników także sporo grono miłośników, dla których realizacja projektu byłaby powodem do niezadowolenia, a nawet protestu. Gołębie miejskie, podlegają ochronie prawnej częściowej na mocy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2380). Ustawowe kompetencje w zakresie zwierząt podlegających ochronie gatunkowej posiada Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Krakowie. W celu podjęcia jakiejkolwiek inicjatywy mającej wpływ na dziką faunę należałoby w pierwszej kolejności zasięgnąć stanowiska merytorycznego specjalistów w zakresie biologii zwierząt, a także ornitologów. Na terenie Krakowa znajdują się liczne placówki naukowe i badawcze skupiające przyrodników, działa także Małopolskie Towarzystwo Ornitologiczne, którego członkowie monitorują lokalne populacje ptaków oraz posiadają stosowną wiedzę i doświadczenie, niemniej jednak żaden z tych podmiotów nie zgłaszał do tut. Urzędu konieczności ingerencji w populację gołębi, ani także nie posiadamy badań, z których wynikałaby konieczność podjęcia tego typu działań. Ponadto istotną kwestią jest uzyskanie odpowiedniego stanowiska w zakresie planowanych działań od Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie czyli organu odpowiedzialnego za ochronę gatunkową flory i fauny na terenie Małopolski. Czynności wymienione w projekcie wymagają uzyskania stosownych zezwoleń tego organu. Kolejnym problemem jest miejsce realizacji projektu wskazane jako plac obok Kościoła Mariackiego czyli jedno z najbardziej cennych pod względem historycznych obszarów Miasta, gdzie jakakolwiek ingerencja wymaga uzgodnień z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, a możliwości wprowadzania jakiejkolwiek infrastruktury są mocno ograniczone z uwagi na nadrzędne znaczenie substancji zabytkowej. Reasumując projekt posiada wady formalno-prawne wobec czego stoi w sprzeczności z § 17. ust. 1. pkt 6) Uchwały nr LI/1410/21 Rady Miasta Krakowa z dnia 13 stycznia 2021 r. w sprawie Regulaminu budżetu obywatelskiego Miasta Krakowa.

W odpowiedzi na nasz wniosek o udostępnienie informacji publicznej odpisano:

Pomysł zastosowania antykoncepcji w celu ograniczenia liczebności populacji gołębi był wcześniej zgłaszany do Urzędu Miasta Krakowa. Pojawiał się on jednak zazwyczaj jako jeden z elementów szerszych propozycji dotyczących zarządzania populacją gołębi w mieście. Wśród zgłaszanych rozwiązań wskazywano również m.in. podmianę jaj na sztuczne oraz tworzenie miejskich gołębników, które umożliwiałyby kontrolę rozrodu i liczebności populacji tych ptaków.

Jednocześnie informuję, że obecnie nie jest planowane prowadzenie działań polegających na podmienianiu jaj gołębi na sztuczne. Na tym etapie rozważanym rozwiązaniem w zakresie ograniczania rozrodu gołębi jest wyłącznie zastosowanie antykoncepcji farmakologicznej.

Oczywiście będziemy monitorować tę sprawę, tak by nie zakończyła się na doniesieniach medialnych.