W czwartek 16 kwietnia w historycznym budynku byłego dworca kolejowego w dzielnicy Chebzie w Rudzie Śląskiej odbyło się wydarzenie poświęcone przyszłości systemu żywnościowego oraz relacji człowieka z naturą. W trakcie spotkania wyraźnie wybrzmiał jeden kluczowy wniosek: sposób, w jaki się odżywiamy ma fundamentalne znaczenie dla kondycji środowiska (w tym zwierząt), klimatu i przyszłości naszej cywilizacji.
Przed rozpoczęciem dyskusji Anna Spurek z Green REV Institute zachęcała do aktywnego uczestniczenia w konsultacjach społecznych, do angażowania się w różne inicjatywy dostępne dla każdego i każdej z nas, no i do zainteresowania się tym co i jak robią politycy.
Po projekcji filmu „To tylko jedzenie?” odbyła się dyskusja moderowana przez Piotra Zieglera (Śląski Ruch Klimatyczny), w której uczestniczyli prof. dr hab. Piotr Skubała oraz dr Magdalena Ochwat. Prof. Skubała podkreślał, że ograniczenie spożycia produktów odzwierzęcych nie jest już postulatem niszowych środowisk, lecz wynika z jednoznacznych ustaleń nauki. Przywołał raporty międzynarodowych zespołów badawczych, w tym głośne ostrzeżenie naukowców z 2018 roku, podpisane przez tysiące badaczy z całego świata.
W tym kontekście pojawiła się koncepcja tzw. „diety planetarnej”, promowanej m.in. przez środowisko medyczne, która zakłada wyraźną dominację produktów roślinnych przy jednoczesnym znacznym ograniczeniu spożycia mięsa. My rzecz jasna promujemy całkowicie roślinną wersję tej diety, najlepiej z produktami sezonowymi i lokalnymi.
Rolnictwo i dieta jako kluczowe czynniki kryzysu środowiskowego
Jednym z najważniejszych tematów dyskusji był wpływ współczesnego rolnictwa – szczególnie przemysłowej hodowli zwierząt – na środowisko naturalne. Zwracano uwagę na jego znaczący udział w emisji gazów cieplarnianych, degradacji gleby, utracie bioróżnorodności oraz ogromnym zużyciu wody.
Podkreślono również skalę przekształceń, jakie zaszły w świecie przyrody na przestrzeni ostatnich tysięcy lat. Dziś aż ok. 97% biomasy kręgowców stanowią ludzie i hodowane przez nich zwierzęta, a jedynie około 3% przypada na dzikie gatunki. To obraz głębokiej ingerencji człowieka w naturalne ekosystemy.
Istotnym wątkiem była także zależność między codziennymi wyborami żywieniowymi a stanem środowiska. Osoby uczestniczące w dyskusji zwracały uwagę, że konsekwencje naszych decyzji widoczne są nie tylko w statystykach, ale także w krajobrazie i przyrodzie.
To, co znajdujemy na naszym talerzu, odpowiada za to, co znajdujemy za naszym oknem.
Bezpieczeństwo żywnościowe w nowym ujęciu
W trakcie debaty szeroko omawiano pojęcie bezpieczeństwa żywnościowego. Podkreślano, że nie powinno być ono rozumiane wyłącznie jako zapewnienie wystarczającej ilości żywności tu i teraz. Kluczowe jest pytanie, czy obecny model produkcji pozwoli utrzymać zdolność planety do wytwarzania żywności w przyszłości.
W tym kontekście wskazywano na potrzebę transformacji systemu rolnictwa – w kierunku rozwiązań takich jak agroekologia, rolnictwo regeneratywne czy lokalne systemy produkcji i dystrybucji żywności. Modele te mają większy potencjał ochrony zasobów naturalnych i stabilności środowiskowej.
Język, edukacja i zmiana społeczna
Uczestnicy spotkania zwrócili również uwagę na znaczenie języka w kształtowaniu relacji człowieka z przyrodą. Określenia takie jak „zasoby” czy „surowce” mogą utrwalać sposób myślenia, w którym natura jest jedynie narzędziem dla człowieka.
Podkreślano rolę edukacji – zarówno formalnej, jak i społecznej – w budowaniu świadomości ekologicznej oraz w przeciwdziałaniu dezinformacji. Wskazywano, że oprócz danych i faktów potrzebujemy także nowych narracji i opowieści, które będą wspierać zmianę postaw.
Czy zmiana stylu życia oznacza wyrzeczenia?
Ważnym elementem spotkania były osobiste doświadczenia osób uczestniczących w dyskusji. Pokazywały one, że zmiana diety i stylu życia nie musi być postrzegana jako rezygnacja czy ograniczenie, lecz raczej jako proces odkrywania nowych wartości i budowania głębszej relacji z naturą.
Dla wielu osób kluczowe okazało się przesunięcie perspektywy – od traktowania zmiany jako obowiązku do postrzegania jej jako naturalnej konsekwencji większej świadomości.
Pytania z sali
Publiczność aktywnie uczestniczyła w spotkaniu, zadając pytania, które poszerzały i pogłębiały poruszane tematy. Wśród nich znalazły się m.in.:
- Jak skutecznie przeciwdziałać dezinformacji, zwłaszcza gdy wpływowi politycy podważają ustalenia naukowe lub promują niezdrowe modele żywieniowe?
- Jaki jest rzeczywisty wpływ rolnictwa na zasoby wodne oraz jakie działania mogą ograniczyć jego negatywne skutki?
- Czy możliwe są procesy prawne przeciwko przemysłowi spożywczemu, analogiczne do tych prowadzonych przeciwko koncernom tytoniowym?
- Dlaczego monitoring jakości powietrza nie jest powszechny, np. w szkołach, i od czego zależy jego dostępność oraz wiarygodność?
W odpowiedziach wskazywano m.in. na rosnącą rolę edukacji klimatycznej, potrzebę wzmacniania kompetencji w zakresie rozumienia danych oraz znaczenie presji społecznej jako czynnika wpływającego na decyzje polityczne.
Spotkanie zakończyło się refleksją, że choć wyzwania związane z transformacją systemu żywnościowego są ogromne, zmiana jest możliwa. Wymaga jednak działań na wielu poziomach — od indywidualnych wyborów po decyzje systemowe i polityczne — oraz budowania nowego sposobu myślenia o miejscu człowieka w świecie przyrody.
Naprawdę warto uczestniczyć w takich spotkaniach, zwłaszcza gdy kończą się pysznym wegańskim jedzeniem przygotowanym przez heatvegan.
Dziękujemy Jarkowi Wieczorkowi i Oliwii Piotrowskiej-Wieczorek za świetną organizację!
Wydarzenie odbyło się dzięki wsparciu Green REV Institute w ramach Programu Roślinna Szkoła.